NAP is een netwerk van bedrijven in de procesindustrie en stelt zich tot doel de waardeketen, bestaande uit plant owners, ingenieursbureaus en toeleveranciers, te versterken.

AFGELOPEN CONTACTBIJEENKOMSTEN

AFGELOPEN CONTACTBIJEENKOMSTEN

  1. 15sep 2022

    NAP Contactbijeenkomst 15 september 2022
  2. 13jun 2022

    NAP Contactbijeenkomst 13 juni 2022. Aanvang 15.30 uur in De Doelen, Rotterdam
  3. 24mrt 2022

    Studium Generale: 'Accelerating the electrification in the process industry'
  4. 10feb 2022

    NAP Webinar 10 februari 2022
  5. 11nov 2021

    NAP contactbijeenkomst 11 november van 17.15 - 21.15 uur
  6. 16sep 2021

    NAP Contactbijeenkomst 16 september 2021
  7. 20mei 2021

    CANCELEN
  8. 11feb 2021

    NAP Webinar 11 februari 2021: ''Change management in times of crisis''
  9. 12nov 2020

    NAP Webinar 12 november 2020 - Digitalisering: Lego en de dodenvallei
  10. 17sep 2020

    NAP Contactbijeenkomst 17 september 2020
  11. 14mei 2020

    NAP Webinar 14 mei 2020
  12. 30jan 2020

    NAP Contactbijeenkomst 30 januari 2020
  13. 07nov 2019

    NAP Contactbijeenkomst 7 november 2019
  14. 12sep 2019

    NAP Contactbijeenkomst 12 september 2019
  15. 23mei 2019

    NAP Contactbijeenkomst 23 mei 2019

Verslag NAP Netwerkbijeenkomst 15 september 2022

door Rien Scholing

De derde contactbijeenkomst van 2022 werd als vanouds in het Van der Valk hotel in Houten gehouden. De SIG’s Sustainability en Process Safety organiseerden deze avond rondom het thema “nieuwe risico’s bij de energietransitie”. Voordat op die risico’s werd ingegaan werd eerst stilgestaan bij de kansen die waterstof biedt voor bijvoorbeeld elektriciteitsopslag en als brandstof in het transport, maar ook voor verwarming.

NAPcontactbijeenkomstseptember2022007           NAPcontactbijeenkomstseptember2022081
Netwerkborrel                                                                          

NAP-voorzitter Frank van Ewijk opende de avond en gaf aan dat deze avond Engels zou worden gesproken.
Hij heette de Engelstalige aanwezigen dan ook een speciaal welkom, evenals de vertegenwoordigers van Young NAP.
Hij gaf aan dat nu zelfs de Verenigde Naties de Covid-crisis tot een einde heeft verklaard, het nodig is om weer
in het ritme te komen en elkaar weer te vinden. Daarop doorgaand meldde hij dat het bestuur zich de komende
tijd wil buigen over het juiste format van de bijeenkomsten; duidelijk is dat het NAP een netwerk van bedrijven
is die van elkaar wil leren. Dat zal waarschijnlijk niet het uitwisselen van best practices betreffen, verwacht Frank;
daarvoor is YouTube beter geschikt. Het zullen onderwerpen moeten zijn waarbij mensen elkaar face-to-face moeten zien.

NAPcontactbijeenkomstseptember2022038
Frank van Ewijk, voorzitter van NAP
  

Kansen van waterstof

De eerste spreker was Toon Boonekamp, teamleider Water bij Arcadis en voorzitter van de SIG Sustainability.
In die SIG wordt veel over energietransitie gesproken maar ook over andere onderwerpen die met duurzaamheid
te maken hebben zoals water en afvalverwerking.

Waterstof mag zich de afgelopen jaren verheugen op toenemende belangstelling als onderdeel van de energietransitie.
Toon wilde die rol van waterstof toelichten en met name duidelijkheid geven waar de meest toegevoegde
waarde kan worden gehaald met waterstof. Daarbij kwam hij uit op de zogenoemde waterstofladder.

Maar voordat hij daar terechtkwam, lichtte hij eerst de tweede meest bekende productiemethoden toe,
de gassificatie of Steam Methane Reforming (SMR) methode die nog het meest wordt gebruikt en de elektrolyse,
ook vloeibare elektriciteit genoemd. De SMR is een fossiele productiemethode en waterstof die zo wordt gemaakt,
wordt daarom grijze waterstof genoemd. De gassificatie kan met aardgas worden uitgevoerd, maar ook met kolen,
biomassa of huishoudafval. De waterstof uit elektrolyse van water wordt groene waterstof genoemd. Er is op dit moment een overgang van grijze naar groene waterstofproductie aan de gang, met een tussenstap van blauwe waterstof waarbij
ook SMR wordt toegepast maar de uitgestoten CO2 wordt afgevangen en opgeslagen. De meest bekende toepassingen
voor waterstof zijn op dit moment de warmte- en elektriciteitsproductie; de meest gebruikte toepassing is
als grondstof voor allerlei productieprocessen.

NAPcontactbijeenkomstseptember2022065

Diner NAP bijeenkomst 

Op de vraag waar waterstof toe te passen is, is er niet een eenduidig antwoord te geven. Iedere sector heeft
zijn eigen karakteristieken en mogelijke toepassingen, maar waterstof is niet altijd de meest geschikte methode.
Hiertoe liet Toon de waterstofladder zien, die in één oogopslag inzicht geeft in de kansrijke, essentiële tot de
minder kansrijke toepassingen en de eventuele alternatieven.

Ingaande op de Nederlandse situatie gaf Toon aan dat nog steeds ongeveer 90% van de primaire energieconsumptie
bestaat uit fossiele bronnen, zoals kolen, olie en aardgas. Er is nog een lange weg te gaan naar een fossielvrije economie.
Circa 77% van deze consumptie is bestemd voor 4 functies: verwarming, mobiliteit, elektriciteit en grondstof voor industrie, bebouwde omgeving en mobiliteit.

NAPcontactbijeenkomstseptember2022059
Spreker: Toon Boonekamp, Arcadis.

Als wordt afgepeld waar waterstof kan helpen in deze 4 functies, dan is er een direct zichtbare bijdrage bij
de functie elektriciteit, om voor de zogenoemde peak shaving te zorgen en voor opslag en transport in de
elektriciteitsketen. Ook voor de functie verwarming kan waterstof worden ingezet vanwege de hoge te
bereiken temperaturen. Toon zag minder toepassing ontstaan in de mobiliteit; hier heeft de ontwikkeling
van de elektrische auto een grotere dynamiek. Al met al wordt waterstof gezien als een transitievloeistof in
een semi-elektrische samenleving. Het gaat nog langzaam, maar belangrijk is te constateren is dat er al
een sterke infrastructuur ligt die kansen biedt. Toon was met name nieuwsgierig hoe de overgang naar
waterstof bij Tata Steel zal gaan.

Risico van waterstof

De tweede spreker was Cees Smit, specialist veiligheid bij Arcadis, en hij behandelde de risico’s die met het
gebruik van waterstof gepaard gaan. Om te beginnen nam hij het publiek mee in de eigenschappen van
waterstof; die geven direct al aan waar de veiligheidsaspecten liggen. Zo is waterstof het lichtste molecuul
dat bestaat met 2 gram/mol. Het is kleurloos en heeft geen geur. Het kan zowel makkelijk exploderen als
ontbranden. En als het ontbrandt dan komt er veel hitte bij vrij. Verder zorgt het voor verbrossing van
metalen, is het vluchtig en is de vlam nauwelijks zichtbaar.

De gebieden waar waterstof wordt toegepast zijn te veel om op te noemen, zoals drones, schepen,
catamarans, luchtvaart en in de bouw. Ook op het gebied van treinen is er groei te zien; was vroeger
Alstom de enige leverancier nu doen ook bijvoorbeeld Siemens en Toyota mee. Er zijn mensen die hun
centrale verwarming met waterstof voeden en zelfs zijn er mensen die een eigen waterstofproductie in
de tuin hebben staan.

NAPcontactbijeenkomstseptember2022071
Spreker: Cees Smit, Arcadis

Op het gebied van veiligheid zijn brand en explosie de grootste risico’s. Cees toonde foto’s van een ongeluk
op een Belgische snelweg met brand tot gevolg en van een explosie in een chemische plant. Hij ging met
name in op de explosie en de brand van een tankstation in Oslo in 2019. Hier viel veel te leren ook voor
Nederlands gebruik, met name de aandacht die er moet zijn voor lekkages. Maar ook de inrichting van
vluchtroutes in geval er meerdere tanks staan opgesteld en het onmogelijk zijn van normale communicatie
vanwege het hoge geluidsniveau. Zelf heeft Cees onderzoek gedaan naar een bus die in brand vloog in
een garage in Doetinchem in 2021.

Waterstof raakt aan allerlei typen van veiligheid, van tunnelveiligheid vanwege brand/explosierisico
tot gezondheid vanwege bijvoorbeeld gehoorschade. Bij externe veiligheidsstudies zullen de QRA’s
onderhanden moeten worden genomen met nieuwe aandachtsgebieden. Bij arbeidsveiligheid zal
aandacht moeten zijn voor nieuwe procedures en aangepaste opleidingen. Bij fysieke veiligheid
zullen preparatie en repressie onderhanden genomen moeten worden; bij een crash op de snelweg
moet de brandweer weten wat te doen in geval van een waterstofvrachtauto. Ook constructieveiligheid
is van belang, bijvoorbeeld de vraag waar de centrale waterstofverwarming wordt geplaatst in het huis.

NAPcontactbijeenkomstseptember2022088
Diner NAP contactbijeenkomst

Cees constateerde een brede waaier aan activiteiten, zowel nationaal als internationaal, die de veiligheid
van waterstof als onderwerp hebben. Dit betreft bijvoorbeeld de beoordeling van vergunningen voor tankstations,
opleidingen voor monteurs, ontwerpers en brandweer, symposia, allerlei soorten van onderzoek zoals opslag in
cavernes, gebruik van andere waterstofdragers als ammoniak, veranderende wet- en regelgeving bijvoorbeeld
wat betreft QRA’s en nieuwe transportmiddelen zoals schepen voor LH2, vloeibaar waterstof.

Nieuwe middelen ontstaan zoals waterstofdetectoren en nieuwe procedures voor de brandweer, die moet
weten dat een waterstoftank onder 350-700 bar druk kan staan en dat incidenten tot extreem hoge
geluidniveaus kunnen leiden. Een aantal nuttige informatiebronnen werden genoemd zoals www.waterstofmagazine.nl,
wat één van de aanwezigen in de zaal de vraag ontlokte of informatie ook centraal georganiseerd en bekend is.

Cees sloot af met een uitspraak de CEO van Nel Hyrdogen waar het eerdergenoemde tankongeluk in Oslo
plaatsvond. Hij moest wel melden dat “H2 can be dangerous”.

Nieuwe gevaren

De laatste spreker was Tijs Koerts van het European Process Safety Center (EPSC) en oud-voorzitter
van de SIG Process Safety. Hij begon met een plaatje uit de film over Apollo 13, bekend van “Houston, we have a problem”.
Deze ruimtemissie moest vanwege een incident een ronde rond de maan maken om zo met de zwaartekracht
van de maan terug te kunnen keren op aarde. Die tocht rond de maan duurde echter enkele dagen en dat
zorgde voor een CO2 probleem in de cabine. Gelukkig kon dit CO2 probleem met simpele dingen als
ducttape en een zakje opgelost worden.

Tijs sprak de hoop uit dat wij de aarde niet op deze manier gaan redden. Het besef moet wel doordringen
dat het CO2-probleem levensbedreigend kan zijn als deze niet opgelost wordt, niet alleen vanwege de opwarming.
Hij liet daartoe een grafiek zien met de toename van de gemiddelde CO2-niveaus in de atmosfeer van 320 naar
420 ppm tussen 1960 en 2020. Met de wetenschap dat niveaus van 1.200 ppm levensbedreigend zijn,
kan CO2 dus ook op die manier gevaarlijk worden.

Was het zo dat vorige klimaatproblemen zoals zure regen en ozonlaagaantasting nog redelijk eenvoudig
met technologie waren op te lossen door bijvoorbeeld ontzwaveling van brandstoffen en verbieden van CFK’s,
het oplossen van de energietransitie is van een andere orde.

Om dat te begrijpen werd gevraagd of bekend was hoeveel jaar nog te gaan waren voordat de Parijse
ambitie van 1,5C temperatuurstijging is bereikt met de huidige CO2-uitstoot. Met nog slechts 8 jaar te
gaan komt die grens heel snel dichtbij; alle uitstoot daarna zorgt voor hogere temperatuurstijging.
Of dat besef helemaal doordringt bij de politieke partijen die spreken over ‘een meer liberaal beleid’
is niet duidelijk, vond Tijs. Ook de wetenschap dat wij in Nederland 3,5 maal de aarde nodig hebben
met ons consumptiegedrag is tekenend voor het feit dat we nog niet duurzaam zijn.
Besef dat je zevenjarige kind in de toekomst kan vragen: “Wat deed jij toen je de aarde consumeerde?”.

NAPcontactbijeenkomstseptember2022104
Spreker: Tijs Koerts Consultancy

De EPSC heeft een aantal focusgebieden. Een belangrijke focus is waterstof waarover Toon en Cees eerder
hebben gesproken. Verder is er ook aandacht voor CO2 opslag en voor het gebruik van batterijen.
Die laatste worden bijvoorbeeld gebruikt in auto’s en bedenk dat een batterij elektrolyt bevat dat kan lekken,
wat leidt tot brandgevaar. Sprekend voorbeeld hier is een busongeluk in Parijs. Bij het EPSC heeft dit
bijvoorbeeld geleid tot het ontwikkelen van een speciale emergency response aanpak.

Andere focusgebieden zijn solar, nieuwe grondstoffen en ammoniak, overigens een geweldige stof maar wel toxisch.
Verder is er ook aandacht voor plastic recycling en biogasproductie, indrukwekkend hoeveel boeren zo’n installatie
hebben maar besef wel dat dit een chemische plant is met gevaren als H2S productie. Tenslotte noemde Tijs nog
focusgebieden als LNG waarbij het laden en opslaan ook veiligheidsaspecten kent en waterkracht wat vooral in
Azië tot incidenten heeft geleid zoals dambreuken.

Aan waterstof als nieuwe mogelijkheid voor de transitie kleven nog problemen die te maken hebben
met de schaalbaarheid. Tijs benoemde ook de grijze, blauwe en groene waterstof die Toon eerder al behandelde.
Deze kan uitgebreid met alle kleuren van de regenboog om aan te geven in welke mate deze duurzaam is.
Turquoise wordt bijvoorbeeld gebruikt voor waterstof uit pyrolyse.

Bekende waterstofincidenten zijn het ongeluk met de Hindenburg zeppelin en de Challenger.
Allemaal gerelateerd aan lekkages. Zoals Cees ook al aangaf, aandacht voor waterstoflekkages
is een belangrijk veiligheidsonderwerp. Tijs vulde aan: lekkages zijn een groot probleem maar leer
ervan en verbeter de techniek.

Een belangrijk verschil tussen waterstof en aardgas is dat een incident met waterstof veel sneller leidt tot detonatie,
met een blast en met hogedruk. Bij aardgas gebeuren dergelijke ongelukken alleen onder heel bijzondere
omstandigheden, zoals bijvoorbeeld in Buncefield. Eigenlijk, zo werd geconcludeerd na een vraag uit de zaal,
zouden open dak constructies met waterstofproductie en -gebruik beter zijn, want waterstof moet niet ophopen
in een gebouw en vervliegt heel snel in de buitenlucht.

CO2 opslag is een prima oplossing voor de overgangsfase, maar besef wel dat afscheiden, transporteren
en opslaan van CO2 energie kost; reden waarom CO2 opslag minder attractief is. Bekend project hier is
het Porthos project in Rotterdam. Tata Steel ziet af van deze tussenstap en gaat meteen over van cokes
naar waterstof, een mooie stap maar deze aanpak zorgt wel voor vertraging in CO2 reductie uitstoot.

De presentatie van de sprekers nog eens doornemen? 

Klik hier voor de presentatie van Toon Boonekamp en Cees Smit
Klik hier voor de presentatie van Tijs Koerts                                                    
                                                    

                                              
                                             

 

Close